|
میکروسکوپ
در بررسی و مطالعه سلول ، یکی از مشکلات زیست شناسان ،
کوچکی فوق العاده سلول و اجزاء آن می باشد.برای از بین بردن این مشکل ، از وسیله ای
به نام میکروسکوپ (Microscope) یا ریزبین ، استفاده می شود.
میکروسکوپ از نظر لغوی از دو بخش میکرو به معنی کوچک و سکوپ به معنی
رؤیت (مشاهده) تشکیل شده است.
میکروسکوپ نوری ، اولین میکروسکوپی است که توسط بشر ، ساخته شد.
مراحل تکمیل میکروسکوپ نوری : 1) میکروسکوپ لی وان هوک
کک 42 بار بزرگ می کند. 2) میکروسکوپ رودلف ویرخف تا 500
برابر اشیاء را بزرگ می کند. 3) میکروسکوپ مولر دارای قدرت بزرگنمایی
1000 برابر است.
به ميكروسكوپ نوري میکروسکوپ مرکب نيز مي گويند چون بزرگنمایی
میکروسکوپ ، مجموع بزرگنمایی دو عدسی آن می باشد که یکی عدسی شیئی (objective)
و دیگری عدسی چشمی (ocular) است. و به این علت زمینه روشن (Bright Field)
نيز مي گويند که نور از میان قسمتی شفاف عبور می کند و زمینه اطراف شئ
مورد مطالعه را روشن می نماید. در این میکروسکوپ ، منبع نور دهنده ، نور مرئی است
که معمولا از یک لامپ با تشعشع زیاد و یا یک آینه برای بازتاباندن نور به داخل
میکروسکوپ ، استفاده می گردد.
هر میکروسکوپ از دو بخش مکانیکی و نوری تشکیل شده است.
1- بخش مکانیکی:در واقع قسمت هایی است که مستقیما در عبور و
تشکیل تصویر نقش اصلی را به عهده ندارند و شامل کلیه بخش های نگاهدارنده، حرکت
دهنده و ثابت کننده یک میکروسکوپ می باشند. مانند پایه ، دسته ، صفحه پلاتین ،
شاریو ، صفحه گردان ، پیچ های تنظیم:(سریع و دقیق) ، گیره ها و لوله میکروسکوپ.
ـ پایه میکروسکوپ: به اشکال نعلی ، مدور، مکعب مستطیلی و مانند
آن ساخته می شود.جنس پایه معمولا از فولاد سنگین انتخاب می گردد تا از هر گونه
لغزشی جلوگیری شود.
ـ دسته میکروسکوپ: برای جابجایی میکروسکوپ به کار می رود و معمو
لا داسی و هلالی شکل است.
ـ پیچ های تنظیم: بر روی دسته میکروسکوپ قرار دارند. شامل پیچ
میزان سریع یا ماکرو متر و پیچ میزان دقیق یا میکرومتر می باشد.عمل آنها جابجا کردن
لوله میکروسکوپ (در میکروسکوپ های قدیمی) در جهت بالا و پایین و بالعکس می باشد. در
میکروسکوپ های جدید این پیچ ها معمو لا صفحه پلاتین را در جهت بالا به پایین و
بالعکس جابجا می کنند.
ـ صفحه پلاتین: صفحه ای است فلزی یا کائوچویی که محل قرار دادن
جسم مورد مطالعه می باشد.روی صفحه پلاتین سیستمی به نام شاریو(ارابه کش) پیش بینی
شده است.شاریو دارای دو بخش تیغه ای برای نگهداری نمونه است و نیز پیچ هایی در زیر
پلاتین قرار دارد که با چرخاندن آنها می توان نمونه را بر روی پلاتین، و یا مجموعه
نمونه و پلاتین را به چپ و راست یا به جلو و عقب حرکت داد.
ـ سیستم ورنیه: در دو بعد عمود بر هم پلاتین، دو سیستم ورنیه ای
پیش بینی شده است، که به کمک آنها می توان میزان جابجایی جسم در جهات مختلف و
بازیابی منطقه ای خاص از جسم مورد مشاهده را انجام داد.
ـ صفحه گردان: قطعه فلزی است، تقریبا به شکل مخروط ناقص که در
سطح پایین آن تعدادی سوراخ تعبیه شده است.به هر یک از این سوراخها، یک لوله عدسی
شیئی پیچ می شود. صفحه گردان در بالا به لوله میکروسکوپ متصل می گردد.
ـ لوله میکروسکوپ: در قسمت بالای آن اکولر (لوله عدسی چشمی) و
دربخش پایین آن صفحه گردان قرار دارد. در بیشتر موارد طول لوله میکروسکوپ 16
سانتیمتر یا 160 میلیمتر است.
2- بخش نوری: شامل سه بخش اساسی است:دستگاه روشنایی ـ ابژکتیف ـ
اکولر
ـ دستگاه روشنایی: از دو بخش تشکیل شده است:
الف) منبع نور: به طور معمول لامپ کوچک 6 تا 10 ولت است که اغلب
در زیر پایه میکروسکوپ قرار دارد.
ب) کوندانسور: کوندانسور از مجموعه ای از عدسی های محدب (کوژ) یا
محدب الطرفین ساخته شده که عمل آنها همگرا کردن پرتو های نوری حاصل از منبع نور و
تابانیدن آنها بر روی جسم است.
انواع کوندانسور
1- کوندانسور آبه: از مجموعه دو عدسی
محدب (محدب الطرفین) ساخته شده است و انحرافات کروی و رنگی (نوری) را تصحیح
نمی کند.اين كوندانسور در فاصله بين منبع روشنايي تا جسم و به طور معمول در زير
صفحه پلاتين قرار دارد.
2- کوندانسور آپلانتیک: این نوع کوندانسور
دارای یک عدسی محدب بینابینی اضافی می باشد. کار این عدسی اضافی اصلاح انحرافات
کروی است.با این کوندانسورها ، انحرافات رنگی اصلاح نمی شود و برای اصلاح آن بایستی
از نور تک رنگ استفاده کرد.
انحرافات کروی: این گونه انحرافات ناشی از تحدب و کرویت عدسی ها
می باشد. اگر یک دسته پرتوهای نوری موازی به یک سطح کروی(مثلا یک عدسی محدب) برخورد
کند ، همه به یک میزان پراش نمی یابد. پرتو هایی که از مرکز می گذرند، بدون شکست
پیش می روند. حال آنکه پرتوهایی که به محیط و کناره عدسی برخورد کنند پراش بیشتری
دارند به این ترتیب هر چه شعاعهاي نورانی به مرکز سطح کروی نزدیکتر باشند، شکست
کمتری دارند. و هر چه قدر از مرکز آن دور شوند، شکست بیشتری می یابند.پراش نابرابر
همه پرتو های نورانی موازی را که به یک سطح کروی می رسند، انحرافات کروی نامند.
کوندانسور های آپلانتیک با عدسی های محدب اضافی که دارند موجب همگرایی بیشتر پرتو
ها(کوچک شدن منطقه کانون) و در نتیجه یکنواختی بیشتر شدت روشنایی روی جسم می
شوند.
انحرافات رنگی: تفکیک طیف های سازنده هر نور مرکب در برخورد با
یک عدسی و شکست متفاوت آنها را اصطلاحا انحرافات رنگی نامند.این انحرافات از وضوح
تصویر می کاهد. برای اصلاح آن از نور تک رنگ که فقط دارای یک طول موج خاص می باشد،
استفاده می شود. نور تک رنگ را می توان با استفاده از فیلترهای رنگی به دست
آورد.
فیلتر ها(صافی های نور):فیلتر ها صفحات شیشه ای رنگین، تیره رنگ
یا مشبکی هستند که از آنها برای ایجاد روشنایی یکنواخت ، پراکندگی نور و بالا بردن
تضاد استفاده می شود. از آنجا که هر فیلتری طیف همرنگ خود را عبور می دهد و بر عکس
از عبور طیف های مکمل رنگ خود جلوگیری می کند، با استفاده از فیلترهای رنگی می توان
تک رنگ دلخواه و مناسب برای هر مشاهده میکروسکوپی را فراهم ساخت.هنگام مشاهده
میکروسکوپی با میکروسکوپ های فاز متضاد و زمینه تاریک که نمونه های مورد بررسی رنگ
نشده اند، به کارگیری یک فیلتر سبز رنگ موجب سهولت مشاهده می شود.با استفاده از
فیلترهای پلاریزان در زیر لام و بر روی عدسی چشمی می توان نور را پلاریزه به دست
آورد که در مطالعه دانه های نشاسته و مواد بلوری در سلولهای جانوری و گیاهی،
کوتیکولهای گیاهی ، مو و پشم و سایر فیبر های طبیعی ، دندان و استخوان بدون کلسیم
شده و فیبرهای عضلانی کاربرد بسیار دارد. دیافراگم: برای دیدن ادامه روی ادامه مطلب در زیر کلیک کنید
|